Söz Dağarcığımız
Bir dilin en kişisel köşesi, yerel ağızlarında gizlidir. Standart sözlüklerde yer bulmayan bu sözcükler; toprak kokusu, ocak ateşi ve kuşaktan kuşağa geçen yaşam deneyimiyle yoğrulmuş, o köye özgü bir dil evrenini oluşturur.
Bu sayfada Müşküle köy ağzına özgü sözcükler derlenerek bir araya getirilmiştir. Gündelik yaşamın her alanından izler taşıyan bu sözcükler; hayvancılık, tarım, ev düzeni, çocuk oyunları, doğa ve insan ilişkilerine dair Müşküle’nin kendi sesini yansıtmaktadır. Her biri, bugün artık pek kullanılmayan ya da unutulmaya yüz tutan bir yaşam biçiminin sessiz tanığıdır.
Bu söz dağarcığı; sıradan bir sözlük değil, Müşküle’nin sözlü belleğine açılan bir kapıdır. Buradaki her sözcük, bir neslin dilinde yaşamış, bir evde konuşulmuş, bir tarlada seslenilmiştir.
” ñ “harfi “NG”sesi ile yani; art damak ” N “si olarak,
” : ” işaretinden önceki harf ise uzatarak okunmalıdır.
A
AGAAbi
AKBeyaz
AKBACIKApak
AKRAPÇok ekşi
ALKırmızı
ALİGOVANErguvan
AŞ ÇALMAKAşermek
ATLEMEK1. Budamak 2. Ayıklamak
AVILEtrafı çalılarla örülen, koyun ve keçilerin barınma yeri
AVIRLIKBaşlık parası
AVIZYavrulayan hayvanın ilk sütü
AYIN ŞAVKIAy ışığı
B
BABIŞLIKEvlerde merdivenlerin ayakkabı çıkarılan ilk basamağı
BADILCANPatlıcan
BADİÖrdek
BAGASSalak, aptal
BALABANAzametli, cüsseli
BAZAR EKMEĞİSomun
BAZLAMA1. Açılmış, pişmiş hamur 2. Yuvarlak yüzlü, tombul
BEŞDAŞMisket büyüklüğünde beş adet taşla oynanan çocuk oyunu
BIDIRDAMAKKısık sesle anlaşılmaz şekilde konuşmak
BILDIRGeçen yıl
BINGILDAMIŞÇürümüş
Bİ ALAMETÇok fazla, gırla
BİZİM OĞLANAkrabalardan ya da yakınlardan olanlara seslenme biçimi
BOYUNDURUKÇift süren öküzlerin sabanı çekmesi için boyunlarına takılan ağaçtan aygıt
BÖRTDÜRMEKHaşlamak
BÖVÜDDÜRMEKBağırttırmak
BUĞUZIstırap, acı
BULAMAÇ1. Bir tür helva 2. Halsiz, dermansız
BÜKÜLÜZeytin, peynir, salça gibi yiyeceklerin konulduğu plastik kap
BÜNGÜLDEMEKBir sıvının kaynar su biçiminde kaynağından akması
BÜZÜKDEŞYakın arkadaş
C
CANAVARKurt
CARMALAMAKVar gücü ile çabalamak
CEN CEN ETMEKBoş konuşmak
CEYRANElektrik
CIBIR100-150 kg hacme sahip zeytin fıçılarına verilen genel ad
CILKKatıdan sıvıya dönüşmüş, bozulmuş
CIRCIRFermuar
CIRNAKOyalara konulan tırnak biçimindeki desenler
CIRTCANASevimli, yaramaz çocuk
CIRTLAK1. Olgun meyva 2. Koyu renkler
CİCİ GIRIKCam kırığı
CİNGİL1. Bir tür kuş 2. Çok zayıf
COMBURTAsmada diğer salkımlara göre sonradan olgunlaşan, küçük üzüm salkımları
CUKCUKSürahi
CULUKHindi
CUMBALAK ATMAKTakla atmak
CÜCÜKBitkilerin filizleri
Ç
ÇAĞLIKBahçelerde biriken suyun akması için konulan delik
ÇAKI ÇAKMAKKüçük boyutlu önemsiz eşyalar, ıvır zıvır
ÇALI ÇIRPIKopmuş ağaç dal ve parçaları
ÇAPITBez, paçavra
ÇATMAK1. Birleştirmek 2. Kavga etmek için sataşmak 3. Yakmak
ÇEKİŞMEKBirine, istenmeyen şeyler yapmaması konusunda uyarıcı sözler söylemek
ÇEMBERYazma
ÇEPİÇBir yaşında dişi keçi
ÇEPİNKüçük bahçe çapası
ÇIKI1. Bez torba 2. Ekmek sarılan bez parçası
ÇILDIR ÇILDIRIşıltılı göz bakışı
ÇILINGIKuru
ÇIYIRDIMOğlan çeyizine konan eşyalar
ÇİLEÖrme ve dokuma işlerinde iplik kangalı
ÇİLPİKÇamur sıçraması sonucu oluşan lekeler
ÇOMAKKısa ve ince sopa
ÇUL1. Keçi kılından çuval 2. Kullanılamayacak kadar eski
D
DABANSIZKorkak
DADANMAK1. Alışmak 2. Tat almak
DADLAŞAşure
DALDAŞAKÇırılçıplak
DAMHayvanların barındığı yer
DANGALAK1. Düşüncesiz 2. Çocuklar için yapılan ve içine kabuklu yumurta konularak pişirilen ekmek
DE: MİSözü onaylatmak anlamında kullanılan soru edatı
DEYNEKBir metreden biraz uzun, ince ağaç parçası
DİHA:CIKİşte
DOKUŞMAKKafa kafaya çarpışmak
DÖĞÜMLÜKSabır
DÜBEKBulgur dövülen taş
DÜDÜSulu, cıvık
DÜNEKTavuk sığınağı
DÜVEYavrulamamış genç dişi inek
DÜVENHarman döverken hayvanların çektikleri, üstü ağaç altı çakmak taşı olan aygıt
E
E:CİKAzıcık
E:SİYanan odun parçası
EBİCEDDİSonsuza dek, ebediyen
ECİNNİCin, peri
EFİLTİHafif esinti
ELLEHEMSanırım
EMMETulumba
ENGASYalan
ENİM GUNUMİyiden iyiye, iyice
ENTARİGömlek
EPELEMEKSevgisini göstermek için sırta hafif hafif vurmak
EREKEMEAşısız dağ kestanesi
EŞGAREAçık, belli
EŞME1. Bir yeri kazma 2. Bir ayva türü
EVREKBir dönümün dörtte biri
EZAKibrit
F
FARIMAKAşırı yorulmak
FIŞGIAt, eşek pisliği
G
GA:NI GİTMEKİshal olmak
GA:ŞIMKardeşim
GABA1. Olgunlaşmamış, cahil 2. İri 3. Kalça
GACOVGürültü yapan, şamatacı
GALBIRÇok büyük gözenekli buğday eleği
GALDIRICIK GULDURUCUKTahterevalli
GALLE1. Köyümüze özgü kale topu oyununda sayı 2. Lahanadan yapılan bir tür yemek
GANCIKDişi
GANIRMAK / GANITDIRMAKEğerek, zorlayarak kırmak
GANITMAKKabullenmek, alışmak
GANLICAZehirsiz bir mantar türü
GAPCIKKabuk, herhangi bir şeyin dışı, boş fişek
GARA SABANÖküzlerle çift sürmeye yarayan ağaç aygıt
GARA YİYENErkeklerin kendinden küçüklere söylediği sevecen hitap sözü
GARAMKendinden küçüklere sevecen hitap sözü
GAVALAğaçtan yapılan, çobanların çaldığı uzun delikli nefesli çalgı
GAVIZİçi boş, kof
GAVSIRALeğen
GAYINNAKaynana
GEMAt ve katırları kontrol etmek için kullanılan demir ağızlık
GIDI GIDYGerdanlık
GIDIKÇene altı
GIDIM GIDIMAzar azar, yavaş yavaş
GILDIRKüçük
GINDIRMAOynak kadın, ahlaksız kadın
GINNAPBağlama ipi
GIRKMAKSaç ve tüyü makasla kesmek
GITGIDAMAKKoptu kopacak durumda olan
GIVRIMGül böreği
GIYGAŞDIRMAKAralamak
GIYGAŞIKAralık, yarı açık
GIYIR GIYIRYemeğin içindeki taşın çiğnenirken çıkardığı ses
GİDİŞMEKKaşınmak
GOCABAŞPancar
GOCUKPalto, pardösü
GOFAKOyuk
GOLÇAKÖnü açık çocuk giysisi
GORKKuluçkaya yatacak tavuk
GÖK1. Mavi 2. Gökyüzü 3. Henüz olgunlaşmamış sebze ya da meyve
GÖMEÇ1. Balmumu 2. Sümük
GÖVEMİŞYeşermiş
GÖYNEKDizkapağı hizasında iç çamaşırı
GÖYÜNGönül
GUGUK GİBİBembeyaz
GUGUKCUKYusufçuk kuşu
GULİHindi
GURNAMusluk
GURSAKMide, boğaz
GURU BIÇGITestere
GUŞAKBel bağı, kayış
GUŞANEDerin ve küçük tencere
GÜCÜLENZorla
GÜLDÜRKÜMETopluca, hep beraber
GÜLÜMKendinden küçüklere sevecen hitap sözü
GÜVEYOTUKöfte yapımında kullanılan bir tür baharatlı ot
H
HA BAKAMHaydi
HACANAÇöpçatan
HADEHaydi
HADİMANA GUŞAYIGökkuşağı
HANIM GIZKendinden küçük kız çocuğa sevecen hitap sözü
HARAUzun ve geniş çuval
HARCIAdi, bayağı
HASIRKamıştan örülen yaygı
HATIBIN TARLAMezarlık
HE:YAEvet
HEYBEKıl veya yünden örülen iki gözlü ağzı açık torba
HIHAl, işte; "ben sana demedim mi?" anlamında pekiştirme sözü
HİNCİKŞimdi
HOLLUKTavukların yumurtlama yeri, "folluk"
HÖBÜLŞişman, tombul
HÖR HÖRMusluksuz sokak çeşmesi
HU::Seslenme biçimi
I
IHICIKİşte
ILDIR IŞIKHer yerinden ışık alan
IRAVAKKoyu kıvamlı tatlı şerbeti
IRBIKSu kabı
İ
İÇİRİKYorgan, yastık içi
İDAREKüçük gaz lambası, şinanay
İZVANDIRIKUzun boylu, devasa
K
KAKErik, elma ve ayvanın dilimler halinde kurutulması
KASNAKSofrada sini altına konan yuvarlak elek çerçevesi
KEFSİZHafif hasta, iştahsız
KELLEBuğday başağı
KEMKİZayıf
KEPEKLEMESirke ile yapılan balık buğlama
KEPENEKKoyun yününden yapılan çoban giysisi
KESME ŞEKE:Küp şeker
KISGIÇMandal
KİLEBuğday ölçülen 12-14 kilo alan kap
KOÇANMısırın çekirdeklerini sardığı kısım
KÖTEKLİİri yapılı
L
LABLAKYapış yapış
LABLAK ŞEKE:Topitop türü yuvarlak şekerler
LESDİK DAŞISapan
M
MAHANABahane
MARAZLISık hastalanan, dayanıksız
MAYISSığır pisliği
MESEFDedikodu
MİLİYEMisket
MUŞMULA1. Beşbıyık 2. Güçsüz, dermansız
MÜZEVİRGammaz, laf getirip götüren
N
NACAKOdun kesmeye yarayan alet
NAMAZLAĞSeccade
NASİBETSİZNe dediğinin farkında olmayan, şom ağızlı
O
OKGA OKGA PİLAVBaykuş
OKLA:ÇYufka açmaya yarayan silindirik ağaç parçası
ORTALIK HASTALIĞIGrip
OTURAK1. Kalça 2. Sandalye
OTURAKLIAhlaklı, saygılı, oturmasını kalkmasını bilen
OYGUAhmak, kuş beyinli
Ö
ÖKÜZ GÖTÜKuş burnu
ÖLGÜNÇok olgun meyve
ÖNSONSanırım, herhalde
ÖTEBETEKüçük eşyalar, ıvır zıvır
ÖTÖNBirkaç gün önce, önceki gün
ÖVELEMEKYoğurmak, çiğnemek
P
PALDIMEşeklerin semerinin ileri gitmemesini sağlayan arkadan bağlanan kayış
PATAKDayak
PELİTMeşe palamudu
PEŞGİRHavlu
PEYNİREKMEKBÖCEĞİUğurböceği
PIRTIYığılı halde bulunan yorgan, yastık, pantolon vb. eşyalar
PİÇZeytin şıvgını
PİNETEmekleri fırına götürmek için kullanılan tahtadan yapılmış aygıt
POTURPantalon
S
SALİshal
SALCA:NANSağlıcakla
SAMITKonuşamayan kişi
SANCAK1. Beşik 2. Salıncak
SATIZaten
SELEYayvan sepet
SERGENRaf
SETERECeket
SEYİDMEKKoşmak
SIYIRDMAÇKöyün küçük ve büyükbaş hayvanlarını otlatan kişi
SİLECEKKurulanmak için kullanılan büyük havlu
SİÑMECİKSaklambaç
SİVİLCE1. Zehirsiz bir mantar türü 2. Çıban
SİYMEKKoç, teke ya da köpeğin işemesi
SÜMÜKLÜBÖCEKSalyangoz
SÜNDÜRMESalon, sundurma
SÜNNETLEMEKTabakta ekmek kalıntısı kalmayacak şekilde ekmekle silerek yemek
SÜSMEKTos vurmak
Ş
SIRTIÇİnsanlara tatsızlık çıkarmak, üzmek, eğlenmek için takılan kişi
ŞAKLAKElma, armut, ayva türü meyvelerin dilimlerine verilen ad
ŞALLAKÇıplak, çırılçıplak
ŞAVKITTIRMAKIşık saçmak, ışıldamak, parlamak
ŞINGAÇinko tabak
ŞINGIRDAKBir tür çocuk oyuncağı
ŞIRLAKŞımarık
ŞIVGAİnce sopa
ŞİNİK1. Türlü eşyaları saklamak için tahtadan yapılan kap 2. Büyük kafalı kişi
ŞİP DUDAKUçuklu, yaralı dudak
ŞİPDİKTerlik
ŞİŞİRGENBalon
ŞÖ:NEDamla damla
T
TAHRABir tür ağaç kesme ve budama aleti
TAKIRDAMIŞKurumuş
TAKSİRETTansiyon
TASLAKKabuğuyla pişirilen kabak tatlısı
TAŞARATuvalet
TEHLEMEKBakmak, gözetlemek
TELEKEskiden düğünlerde gelinin saçını ve makyajını yapan kadın
TEZİTMEKKaçırmak, ansızın gitmek
TIRILAşırı kırılgan ve titiz kişi
TİKİTAKSaklambaç
TİNGİLDEMEKTitreyerek, zıplayarak sallanmak
TİRİTYoğurt ve kuru ekmekle yapılan yemek
TOKAÇSalça, tarhana karıştırmak için ağaçtan yapılmış aygıt
TOMUR TOMURDamla damla
TONGURDüğünlerde hizmet etmeyi ve eğlenmeyi çok seven kişi
TOÑRAYaraların üzerinde oluşan kabuk
TUMKUTıknaz
U
UÇGURDonun belde durmasını sağlayan ipten yapılan bağ
UĞMAÇBir tür çorba
ULAMAKEklemek
Ü
ÜCÜTBeden, vücut
ÜFRÜKIslık
ÜNLEMEKYüksek sesle seslenmek, bağırmak
ÜREKLİBereketli
V
VARGINBitkin, halsiz
VIZIKLAMAKÇocuğun kulak tırmalayıcı ağlama sesi
VİDİKÖrdek yavrusu
Y
YALKöpek yemeği
YANGAVIZİçi boş, kof
YANPİRİEğri
YAREVİTek katlı, birkaç odalı küçük ev
YASLAAÇHamur açmak için kullanılan tahtadan yapılan aygıt
YAYILMAKHayvanların otlaması
YAYMANEnli
YE:LENGEÇYengeç
YEĞNİHafif, ağır olmayan
YEL1. Rüzgar 2. Hemen geçen ağrı
YELEMECİKAlçak boylu, kısa
YONGAOdun parçası
YORDAMSIZNe yaptığını bilmeyen
YULAREşeği çekmek için başına bağlanan ip
YÜKLÜKYatak, yorgan, yastık konulan yüksekçe yer
Z
ZEREMeğer
ZİLAN ZİLANZayıf
ZİNİSofrada üzerine yemek tabakları konulan malzeme