Köşk Taşları
Köyümüzün “Köşler” adıyla bilinen mevkiinde bulunan bu taş kalıntılar, köy halkı tarafından kuşaktan kuşağa “Köşk Taşları” adıyla anılmaktadır. Henüz resmî bir arkeolojik kazı yapılmamış olmakla birlikte, bölgenin Hellenistik dönem yerleşim coğrafyası içinde yer aldığı ve bu taşların önemli bir antik yapıya ait olabileceği değerlendirilmektedir.
Müşküleli Kazıbilimci (Arkeolog) rahmetli Abidin Tektaş hocamızın söylediğine göre: Bitinya kralı Zipoites’in M.Ö. 500 yılında inşasına başladığı “Zipoyita” adı ile kurulan kentin kalıntılarıdır.
Kral ölüp, yerine kardeşi geçtiğinde ise yapılması durdurulmuş ve İzmit’in yapılmasına başlanmıştır.
Bu aktarım, bölge tarihine ilgi duyan yöre halkı için değerli bir hafıza kaynağı olmakla birlikte, aşağıda ele alındığı üzere bazı tarihsel ayrıntılar akademik kaynaklarla karşılaştırmalı olarak değerlendirilmelidir.
Fotoğraf 1
Dağılmış büyük kesme taş blokları ve olası temel döşeme kalıntıları. Taşların düzgün işlenmiş yüzeyleri, bir yapı kompleksine ait olduklarına işaret etmektedir. Bitki örtüsü arasında görülen yassı taşlar, döşeme ya da yapı taban izleri olabilir.
Fotoğraf 2
Kaya içine oyulmuş ve üzerine büyük bir monolit taş örtülmüş bir boşluk. Bu yapı tipi, Bithynia bölgesinde yaygın olan kaya mezarı (hipoje / kaya oyması mezar odası) uygulamalarıyla örtüşmektedir. Kocaeli ve çevresinde benzer Hellenistik dönem kaya mezarları belgelenmiştir.
Fotoğraf 3
Büyük, dikdörtgen biçimde işlenmiş tek bir taş blok. Boyutu ve işçiliği, bir lahit (sarkofaj) kapağını ya da anıtsal bir yapının ana taşıyıcı öğesini akla getirmektedir. Hellenistik dönem Bithynia lahitleriyle biçimsel benzerlik gözlemlenmektedir.
Kalıntıların Mimari Değerlendirmesi
Bithynia Coğrafyası ve Müşküle'nin Konumu
Antik Bithynia bölgesi, günümüz İstanbul’unun Anadolu yakasını, Kocaeli, Sakarya ve Bursa illerinin büyük bölümünü kapsayan geniş bir coğrafyaya karşılık gelmektedir. Müşküle Köyü’nün bulunduğu alan, bu coğrafyanın tam ortasında yer almaktadır. Bölgenin stratejik önemi —Asya ile Avrupa arasındaki kara ve deniz geçiş yollarını denetlemesi— antik çağlardan bu yana sürekli yerleşim ve yoğun yapı faaliyetini beraberinde getirmiştir.
Yakın çevredeki Gebze (antik Dakibyza), Eskihisar (antik Nikitiyatos/Pelekanon) ve İzmit (antik Nikomedia) gibi yerleşim merkezlerinde gerçekleştirilen çalışmalar, bölgede Hellenistik, Roma ve Bizans dönemlerine ait çok sayıda kalıntının ayakta ya da toprak altında bulunduğunu ortaya koymaktadır. Müşküle Köyü’ndeki Köşk Taşları da bu bütünün bir parçası olarak değerlendirilmelidir.
Sonuç: Kısmen Örtüşen Hafıza ve Tarih
Merhum Abidin Tektaş hocaya atfedilen sözlü gelenek, bazı tarihsel ayrıntılarda akademik kaynaklarla birebir örtüşmese de özünde önemli bir gerçeği yansıtıyor olabilir: Bu köşedeki taşlar, Bithynia Krallığı’nın kuruluş dönemine —M.Ö. 3. ya da 4. yüzyıla— ait olabilir.
Kesin tarih olarak öne sürülen “M.Ö. 500” verisi belgelenemiyor; tahta geçişi “kardeş” olarak aktaran bilgi, antik kaynaklardan farklılaşıyor. Ancak Zipoeition kentinin bugün hâlâ yerinin tespit edilememiş olması, bu mevkiin söz konusu kentsel girişimle ilişkili olabileceği ihtimalini açık tutmaktadır. Tek bir arkeolojik kazı, bu soruyu yanıtlayacak ve Müşküle Köyü’nü Türkiye’nin arkeoloji haritasına kalıcı biçimde yerleştirecektir.