Hisar Kale Kalıntıları
Kale, köy sınırları içerisinde ve köyün kuş uçuşu takriben 5 km güneyinde, 836 m bir rakımda, yöredeki en zirve sayılabilecek tepelik bir alanda yer almaktadır. Yaklaşık 70 dönüm genişliğindeki tepenin etrafını çepeçevre kuşatan sur duvarlarından ibarettir.
Kaleye giriş, güneydoğu kesimde mevcut olan 2 burç arasından sağlanmaktadır. İç moloz dolgusu görünen burçların cephe taşları büyük ölçüde yerinden alınmış ve düşmüş bir haldedir. Söz konusu burçların ortalama yüksekliği ise 4 metreye kadar çıkmaktadır.
Sur duvarlarının görünen yüksekliği 0,5–1,5 m arasında değişmekte, genişlikleri yer yer 3 m olarak ölçülebilmektedir. Ancak bitki yoğunluğu ve çalılıklar nedeniyle kesin ölçüler alınamamaktadır.
Sur duvarları, pseudo-isodomik tarzda rektegonal taşlarla örülmüştür. Duvar örgü sistemi Helenistik Çağ özelliğini yansıtmaktadır. Surların içerisinde de yer yer düzgün sıra takip eden taş sıraları izlenmektedir.
Kale İçi Yapı Grupları
Sur Duvarları
Tepeyi çepeçevre kuşatan ve pseudo-isodomik teknikle örülmüş duvarlar, Helenistik dönemin karakteristik savunma anlayışını yansıtmaktadır. Görünen yükseklik 0,5–1,5 m arasındadır.
Burçlar
Güneydoğu köşesinde iki adet burç bulunmaktadır. Yaklaşık 4 m yüksekliğindeki bu burçlar, kaleye girişi kontrol eden ve savunmayı güçlendiren yapılardır.
Savunma Yapıları
Sur içindeki taş sıralarının, savunma amaçlı yapı gruplarına ve gözetleme mevzilerine ait temeller olduğu düşünülmektedir.
Barınak ve Erzak Depoları
Sur duvarları içerisinde izlenen düzenli taş sıraları, uzun süreli yerleşim ve lojistik destek işlevi gören depo ve barınak yapılarına işaret etmektedir.
Duvar Sistemi ve İnşaat Tekniği
Pseudo-İsodomik Duvar Nedir?
Pseudo-isodomik örgü, ince ve kalın taş sıralarının düzenli biçimde birbirini izlemesiyle oluşturulan, kuru (harçsız) Helenistik duvar tekniğidir. “Pseudo” sözcüğü, tam olarak eş yükseklikte olmayan—ancak belirli bir düzene sahip—taş sıralarını tanımlar.
Bu teknik MÖ 3.–2. yüzyıllarda Batı Anadolu ve Ege’de geniş biçimde uygulanmıştır. Pergamon, Aigai ve Assos’taki surlar bu teknikle inşa edilmiştir.
Pseudo-İsodomik Örgü — Şema
Tarihsel Bağlam
Helenistik Çağ ve Bithynia Bölgesi
Kalenin inşa edildiği dönem, Büyük İskender’in fethinden sonra Anadolu’nun siyasi ve kültürel dönüşüm sürecine denk gelir. Bugünkü Bursa ve çevresi bu dönemde Bithynia Krallığı topraklarının bir parçasıydı.
MÖ 334 – 323 Büyük İskender'in Seferleri
Makedonya Kralı İskender’in Anadolu seferinin ardından başlayan Helenistik Çağ, bölgede mimari ve kültürel dönüşümü beraberinde getirdi. Pseudo-isodomik duvar tekniği bu dönemin savunma mimarisinde yaygınlaştı.
MÖ 3. – 1. Yüzyıl Bithynia Krallığı Dönemi
Nikomedes I tarafından kurulan Bithynia Krallığı, Marmara’nın güneydoğusundan Uludağ eteklerine kadar uzanan bölgede hüküm sürdü. Dağlık alanda inşa edilen kaleler krallığın savunma mirasının önemli parçalarıdır.
MÖ 74 Roma Hâkimiyetinin Başlaması
Bithynia’nın Roma’ya ilhakıyla birlikte bölge, Bithynia et Pontus eyaletine dönüştürüldü. Pek çok dağ kalesi bu süreçte işlevini yitirmiş ya da Roma döneminde de kullanılmaya devam etmiştir.
MS 2. Yüzyıl Hadrianus Dönemi Yerleşimleri
İmparator Hadrianus, Orhaneli (antik adıyla Hadrianoi ad Olympum) başta olmak üzere bölgede kentler ve yapılar yaptırdı. Bu dönem, çevrenin yoğun biçimde iskân edildiğini göstermektedir.
2008 – 2014 Modern Arkeolojik Araştırmalar
UÜ Arkeoloji Bölümü’nün yürüttüğü kapsamlı yüzey araştırmaları, Keles, Orhaneli, Harmancık ve Büyükorhan ilçelerindeki kültür mirasını sistematik olarak belgeledi. Bu kale de söz konusu araştırmalar çerçevesinde kayıt altına alındı.
Araştırmacı Hakkında
Prof. Dr. Mustafa Şahin
Arkeoloji Bölüm Başkanı · Kurucu Öğretim Üyesi
1964’te Erzurum’da doğan Şahin, Atatürk Üniversitesi’nde lisans ve doktorasını tamamladıktan sonra 2002 yılında Türkiye’nin ilk Sualtı Arkeolojisi Anabilim Dalı’nı kurdu. Uludağ Üniversitesi Arkeoloji Bölümü’nün de kurucu başkanıdır.
2006’dan itibaren yürüttüğü Bursa ve İlçeleri Arkeolojik Kültür Envanteri projesi kapsamında dağ ilçelerindeki onlarca antik alan bilim dünyasına tanıtılmıştır. Aynı zamanda İznik Gölü sualtı kazılarının da başkanlığını yürütmektedir.