Nazım Hikmet ve Müşküle

1910 yılında İznik’e bağlı Müşküle köyünde doğan İsmail Başaran’ın hayatı, cinayete karıştığı olaya kadar sıradan bir köy hayatıydı. 3 Mart 1941’de ağabeyiyle birlikte Bursa Cezaevi’ne girdi. Girdiği Bursa Cezaevi, esrar ve kumar yuvası değil, sanki bir okuldu. Temyiz dilekçesini yazarken tanıştı Nâzım Hikmet ile; ardından onun yaptırdığı tezgâhlarda dokuma öğrendi. Sonra şiiri sevdi. Nâzım’dan dünyayı gördü; gözü açıldı, yüreği yumuşadı.

Bursa Cezaevi’nde birlikte hapis yattığı Nâzım Hikmet’ten insanları sevmeyi, kişisel hırsların esiri olmaması gerektiğini öğrendi. Umudu öğrendi ondan, sosyalizmi öğrendi. 1945 yılında Nâzım’ın onun için yazdığı dilekçeyle İmralı Cezaevi’ne nakledildi. Ama artık yaşamı bütünüyle değişmişti.

1948’de köyüne döndüğünde bambaşka bir insandı. Arkadaşı Fevzi Kavuk’un ifadesiyle son derece kibar, saygılı ve duygulu bir kişi olmuştu. Kahvelerde, köy meydanında Nâzım’ın şiirlerini yüksek sesle okurdu. Arkadaşı Hasan Çakır ile bir grup kurarak sanat, edebiyat ve siyaset sohbetleri yapmaya başladılar.

Köydeki gençleri örgütleyip bir gençlik derneği kurarak her şeye başladı. Bu dernek sayesinde birbiriyle çatışan insanlar bir araya geldi, köyde bir barış havası doğdu. Köydeki cinayetlerin ardı arkası kesildi; en önemlisi kitap girmişti köye. Sıradan köylüler bile günlük sanat, edebiyat ve siyasi gelişmelerden haberliydi artık. Gençler piyesler oynar, köy kahvesinde yüksek sesle kitaplar okunmaya başlandı. Dışarından gelen bir kişinin Anadolu’nun hiçbir köyünde asla rastlayamayacağı bir köy tipi olmuştu Müşküle.

Nâzım Hikmet’in yönlendirmesiyle şiire başlayan Başaran, şiirinde kendi köyüyle ilgili duyarlılıklara ağırlık verdi. Yön, Edebiyat 76, Güney Sanat ve Edebiyat 81 gibi dergilerde şiirleri ve söyleşileri yayımlandı. “Buğday Direniyor” adlı bir şiir kitabı çıkardı. 24 Aralık 1989’da köyünde yaşama gözlerini yumdu.